Μετά από μία περίοδο αραιού blogging λόγω σημαντικών αλλαγών στη ζωή μου (επέστρεψα στα πάτρια εδάφη!), ήρθε η ώρα να περιγράψω την εμπειρία μου από το Internet World. Πρόκειται για μία έκθεση που πραγματοποιείται κάθε χρόνο στο Λονδίνο με θέμα το Internet, το marketing και την online επιχειρηματικότητα γενικότερα.
Τα περίπτερα των διαφημιζομένων ήταν περισσότερο technical, και έτσι τα πέρασα σχετικά γρήγορα. Αξίζει πάντως να αναφέρω την πληθώρα εταιριών που προωθούσαν υπηρεσίες email marketing. Αρκετά ενδιαφέρον ήταν το stand του LinkedIn, στο οποίο διένεμαν σε φυλλάδιο το κλασσικό post του Guy Kawasaki σχετικά με τους τρόπους χρήσης της υπηρεσίας (εδώ μπαίνει το γνωστό πλέον ηθικό ζήτημα με τους power bloggers που επηρεάζουν έναν μεγάλο αριθμό χρηστών, χωρίς όμως να μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι δεν έχουν κάποιο άμεσο χρηματικό όφελος από τα γραφόμενά τους).
Λόγω περιορισμένου χρόνου μπόρεσα να παρευρεθώ σε δύο ομιλίες μόνο. Η πρώτη αφορούσε την εφαρμογή του Web 2.0 στον τραπεζικό χώρο, και εισηγητής ήταν ο Head of Online Marketing and Content στην Barclays Bank. Η παρουσίαση ήταν αρκετά βαρετή με μοναδικό ενδιαφέρον σημείο την αναφορά στο Web 3.0, το οποίο όπως υποστήριξε ο ομιλητής θα χαρακτηρίζεται από τον υψηλό βαθμό προσωποποίησης (personalisation) των υπηρεσιών. Ακόμα δεν έχει κοπάσει η συζήτηση για το τι είναι το Web 2.0 και κάποιοι ξεκίνησαν να μιλάνε (άστοχα κατά τη γνώμη μου) για το Web 3.0!
Η δεύτερη παρουσίαση που παρακολούθησα ήταν εκπληκτική, και μόνο για αυτή άξιζε να διασχίσω το μισό Λονδίνο για να πάω στην έκθεση. Ομιλητής ήταν ο Loic Le Meur, Executive Vice President & General Manager για την Ευρώπη στην Six Apart, εταιρία που προσφέρει blogging software όπως το Typepad. Ο Le Meur είναι επίσης ο κορυφαίος blogger στη Γαλλία και επενδυτής σε web start-ups όπως (ήταν κάποτε start-ups!) το Technorati και το LinkedIn. Ο τυπικός τίτλος της παρουσίασης ήταν “Blogging and the future of social software” αλλά ο ομιλητής αναφέρθηκε στο σύνολο των social media, εντοπίζοντας 4 τάσεις για το μέλλον:
- Escape your friends: Έχοντας προσωπικές σελίδες στο MySpace, στο Flickr, στο LinkedIn και σε άλλα social networks, βρισκόμαστε πλέον σε ένα περιβάλλον που κατακλύζεται από “φίλους”. Το επόμενο βήμα θα είναι να βρούμε τρόπους να μειώσουμε τους online φίλους μας, λόγω της πολυπλοκότητας του να έχεις πάρα πολλές εικονικές επαφές (π.χ. όταν βομβαρδίζεσαι από friend requests από αγνώστους).
- Stay with your friends: Ένα φυσικό επακόλουθο της προηγούμενης τάσης είναι η αναζήτηση νέων μεθόδων για να κρατάς επαφή με τους πραγματικούς φίλους σου. Παραδείγματα νέων online υπηρεσιών που δίνουν στον χρήστη αυτή τη δυνατότητα είναι το Twitter (μία microblogging υπηρεσία που σου επιτρέπει να δημοσιεύεις μικρά μηνύματα για τους φίλους σου είτε από το κινητό τηλέφωνο είτε από τον υπολογιστή) και το Dopplr (αυτό το άκουγα πρώτη φορά, πρόκειται για ένα site μέσω του οποίου μπορείς να βλέπεις πού ανά τον κόσμο είναι οι φίλοι σου, συνεπώς είναι χρήσιμη υπηρεσία για συχνούς ταξιδιώτες, μακρινούς φίλους κλπ).
- Video: TV sucks. Η τηλεόραση δεν παρέχει τη δυνατότητα αναζήτησης πληροφορίας (non-searchable), έχει υψηλά κόστη παραγωγής και εκπομπής (transmission) και δεν προσφέρει ευκαιρίες για κοινωνική δικτύωση (social networking). Αυτές και άλλες αδυναμίες της τηλεόρασης ήδη καλύπτονται από προϊόντα και υπηρεσίες όπως το Joost, το Apple TV και το TiVO.
- New culture: Μία νέα, παγκόσμια κουλτούρα ανατέλλει, ειδικά όσον αφορά τη νέα γενιά, και χαρακτηρίζεται από τις ακόλουθες τάσεις (τις παραθέτω όπως αναφέρθηκαν στην παρουσίαση): no office, self-employed, easy to become an entrepreneur, no race (ex. kids playing World of Warcraft with fellows around the world), no smoking, no e-mail, no country (citizens of the world), no religion, no hierarchy, nothing centralised, no mass media, no time (right here, right now), no offline (ubiquitous connectivity), no distance, no secrets (everything shared/transparency), no costs (free telephone, music, TV etc).
Γενικά το Internet World μου άφησε μία ευχάριστη γεύση, ειδικά η παρουσίαση του Le Meur, και αξίζει να συμπληρώσω ότι η είσοδος ήταν δωρεάν. Ελπίζω να αρχίσουμε να βλέπουμε και στην Ελλάδα περισσότερα τέτοια events, πέρα από το καθιερωμένο ετήσιο συνέδριο του Interactive Advertising Bureau.
Επικροτώ την κριτική του Αλέξανδρου για το web 3.0. Πραγματικά εδώ έχουμε μια αποθέωση της προβληματικής για ψηφιακό χάσμα, την οποία ο Αλέξανδρος αποτυπώνει στις πραγματικές της διαστάσεις με τα εξής του λόγια: “Ακόμα δεν έχει κοπάσει η συζήτηση για το τι είναι το Web 2.0 και κάποιοι ξεκίνησαν να μιλάνε (άστοχα κατά τη γνώμη μου) για το Web 3.0!”
Αναφορικά δε με το ζήτημα της “προσωποποίησης” (personalisation) όπως ανέφερε ο Αλέξανδρος θα ήθελα να κάνω κάποιες επισημάνσεις. Θεωρώ περιοριστική τη μετάφραση του όρου personalisation με τον όρο προσωποποίηση. Εν συντομία – και χωρίς βιβλιογραφικές παραπομπές – θα ήθελα να κάνω κάποια σχόλια.
Πρόκειται για ένα γενικότερο πρόβλημα της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας να μεταφράζει όρους, διαδικασίες και κοινωνικά φαινόμενα από μια γλώσσα σε άλλη. Ενδεικτικά αναφέρω τα εξής παραδείγματα: Πώς μπορούμε να μεταφράσουμε με μια λέξη το civility? Το civic spirit? To citizenship? Και μάλιστα αυτή η λέξη να είναι αναγνωρίσιμη και από ένα μεγαλύτερο κοινό από το ακαδημαϊκό. Δηλαδή μπορούμε να μιλήσουμε για “αστική αβρότητα”, “δημοκρατικό/αστικό πνεύμα” και “ιδιότητα του πολίτη” αντίστοιχα, αλλά ποιος θα καταλάβαινε κάτι με τη λέξη “πολιτότητα”? Και ακόμα και αν καταλάβαινε, πόσο δόκιμοι είναι – επιχειρηματολογούν ορισμένοι – οι αντίστοιχοι όροι? Ομοίως δεν υπάρχουν αυτούσιες λέξεις για την μετάφραση των όρων ήθος και φιλότιμο στα αγγλικά. Ειδικά το ήθος γράφεται στα επιστημονικά κείμενα αυτούσιο ως ethos.
Μέσα λοιπόν σε αυτό το πλαίσιο έχουμε 3 (!) αγγλικές λέξεις να μεταφράζονται με την ίδια ελληνική λέξη και να υφίσταται θεωρώ ταυτόχρονα μια αναγκαστική αποδοχή αυτή της κατάστασης. Εξηγούμαι αμέσως. Πρόκειται για την έννοια της εξατομίκευσης η οποία αποδίδεται ταυτόχρονα στις έννοιες: individualisation, personalisation και customisation (s ή z αναλόγως της κουλτούρας γραφής των “αγγλικών”). Ξεκινώντας από την τελευταία πρόκειται για μια έννοια που χρησιμοποιείται κυρίως από τον χώρο της αγοράς και συνδέθηκε κυρίως με την έννοια του customised marketing. Το personalisation συνδέθηκε κυρίως με την έννοια του adaptivity στο πλαίσιο της διαδικτυακής ορολογίας (και εσχάτως με το e-learning), αφενός ως δυνατότητα λόγω της συνεχής εξέλιξης του διαδικτύου αφετέρου ως πλαίσιο λογικής και ως κουλτούρα προσφοράς υλικού στο διαδίκτυο και πλοήγησης. Όσο για την έννοια του individualisation (ο Αλέξανδρος ξέρει πόσο με “ταλαιπωρεί” σε ερευνητικό επίπεδο αυτή έννοια) πρόκειται ουσιαστικά για ένα κοινωνιολογικό όρο.
Η συνθήκη δηλαδή της εξατομίκευσης συνιστά μια ταυτόχρονη αντιφατική συνύπαρξη ομοιομορφίας και ιδιαιτερότητας. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι άλλο είναι η ατομικοποίηση (individuation) και άλλο η εξατομίκευση (individualization). Η εξατομίκευση δηλαδή δεν αποτελεί το σύγχρονο πρόσωπο του ατομισμού, αλλά στην εποχή της εξατομίκευσης, το άτομο αποσπάται από την ένταξη του στην κοινωνία χωρίς να επανεντάσσεται. Αυτή η μη επανένταξη, ενώ φαίνεται να αποτελεί προσωπική στρατηγική, δεν είναι. Ενώ δηλαδή ο ατομισμός της νεωτερικότητας αποτελούσε ιδεολογία για την ελευθερία επιλογών του ατόμου και την δυνατότητα αυτοπραγμάτωσης (self-realisation), η εξατομίκευση αποτελεί μια σύγχρονη υπερδομή η οποία απομακρύνει την κλασσική έννοια της αυτονομίας. Η δε επικράτηση του κοινωνικού φαινομένου της εξατομίκευσης απορρίπτει πλέον και τη μεθοδολογική αρχή πως για να κατανοήσουμε κοινωνιολογικά τα άτομα πρέπει να τα εντάξουμε σε μεγάλες κοινωνικές και ταξικές ομάδες, άποψη που επικρατεί και στο χώρο της μελέτης της επικοινωνίας, των ΜΜΕ και του διαδικτύου.
Η συζήτηση παραμένει βεβαίως ανοιχτή και το ζήτημα της εξατομίκευσης είναι ένα θέμα που επηρεάζει κάθε διάσταση της ανθρώπινης δραστηριότητας. Η πιο γλαφυρή της απεικόνιση πάντως είναι σίγουρο ότι παρουσιάζεται στο διαδίκτυο. Και αυτό είτε λόγω του – κορεσμένου πια – πληροφοριακού και επικοινωνιακού περιβάλλοντος είτε ως τάση εξέλιξης. Ως τάση εξέλιξης π.χ. θα θεωρήσουμε και το “εξατομικευτικής λογικής” blog του Αλέξανδρου!
Ευάγγελε σε ευχαριστώ για το ενδιαφέρον σχόλιο.
Όντως το βρίσκω τελέίως άκαιρο να προσπαθούμε να προβλέψουμε τη μορφή και τις ιδιαιτερότητες του Web 3.0 όταν ακόμα το Web 2.0 θεωρείται ως ένας ασαφής και ρευστός όρος.
Όσον αφορά στη μετάφραση/απόδοση λέξεων από την αγγλική γλώσσα, όποτε είμαι μετέωρος ως προς τη σωστή επιλογή βάζω σε παρένθεση και τον αγγλικό όρο ώστε να αποφεύγονται οι παρεξηγήσεις. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, και γενικότερα στο χώρο του e-business, συμφωνώ μαζί σου ότι το personalisation αναφέρεται συνήθως στην προσαρμοστικότητα ενός website σύμφωνα με τις προτιμήσεις του χρήστη (η διαδικασία είναι αυτοματοποιημένη, πχ. Amazon recommendations), ενώ το customisation αναφέρεται στην τροποποίηση της σελίδας από τον ίδιο τον χρήστη ανάλογα με τις ανάγκες του (πχ. iGoogle).
Όσο για το αν το Internet αποτελεί παράδειγμα και κινητήριος μοχλός της σύγχρονης εξατομίκευσης, θα έλεγα ότι η χρήση του μέσου δεν αναιρεί την ομαδικότητα και την αλληλεγγύη, αλλά μάλλον οδηγεί σε μία νέου τύπου συντροφικότητα που μάλιστα είναι πολύ πιο άμεση (πχ. 1000 bloggers έχουν υπογράψει μέσα σε 3 μέρες για να υποστηρίξουν έναν άνθρωπο που δεν γνωρίζουν, αναφέρομαι στην υπόθεση του Blogme.gr).
Αλέξανδρε τα συγχαρητήρια μου γιατί ένας γνήσιος bloger κοιτάει – κατά το δυνατόν – και διαμορφώνει το blog του σε καθημερινή βάση όπως εσύ.
Σχετικά δε με την παρατήρησή σου: «Όσο για το αν το Internet αποτελεί παράδειγμα και κινητήριος μοχλός της σύγχρονης εξατομίκευσης, θα έλεγα ότι η χρήση του μέσου δεν αναιρεί την ομαδικότητα και την αλληλεγγύη, αλλά μάλλον οδηγεί σε μία νέου τύπου συντροφικότητα που μάλιστα είναι πολύ πιο άμεση» θα προσθέσω 2-3 ακόμα σχόλια.
Με την συνθήκη της εξατομίκευσης (individualization) – ως σκέπη όλων των εξελίξεων όπου το άτομο καθιστά αντικείμενο μελέτης τον ίδιο του τον εαυτό – τίθεται επί τάπητος η πολιτική της ταυτότητας γι’ αυτό έκφραση της εξατομίκευσης είναι η καινοτόμα δράση σε εξειδικευμένα αιτήματα και η ανάπτυξη (μονο)θεματικών κινημάτων και συσσωματώσεων. Αυτό το φαινόμενο των εφήμερων ομαδοποιήσεων (μη σταθερές ομάδες, χωρίς σταθερές ταυτίσεις και με μια χαλαρή σχέση «εμείς και εγώ») έχει ονομαστεί από τον Michel Mafessoli ως νεοφυλετισμός.
Επιπλέον, όπως λέει ο Postman, οι κοινωνίες μας κορέζονται από τις πληροφορίες ενώ σύμφωνα με τον Gergen ο άνθρωπος λόγω των νέων τεχνολογιών και πληροφοριών εμποδίζεται από το να παράγει γνώση (αυτός είναι ο περίφημος «κορεσμένος εαυτός»). Η σύγχρονη κοινωνία οπότε είναι μια κοινωνία ροής σημείων και εικόνων σε διαρκή και άναρχη αλλαγή με τρομακτικές συνέπειες για την αντίληψη του χρόνου, του χώρου, της ιστορίας και της ζωής της ίδιας. Ο κατακλυσμός δηλαδή από τα μηνύματα είναι που καθιστά μεγάλης σημασίας την αδυναμία συγκρότησης ταυτότητας και την ύπαρξη των λεγόμενων ρευστών ταυτοτήτων (fluid identities).
Αυτή η νέου τύπου συντροφικότητα που επικαλείσαι είναι μια συντροφικότητα που σχετίστηκε σε πρώτη φάση με την ανασύσταση των κοινοτήτων στο διαδίκτυο. Υπάρχουν αμφιβολίες όμως γι’ αυτό διότι το διαδίκτυο είναι ένα μέσο του οποίου η γραμματική επιτρέπει την χαλαρότητα της ταυτότητας, την ψευδαίσθηση της συμμετοχής και δεν ευνοεί την δέσμευση. Η άλλη αντίρρηση είναι ότι η συζήτηση για τις κοινότητες δεν είναι κάτι καινούργιο διότι οι Αμερικανοί διανοητές ήδη από το 70 έλεγαν ότι δεν είναι απαραίτητο η γεωγραφική εντοπιότητα. Οι δε κοινότητες και κάθε άτυπες ομαδοποιήσεις στο διαδίκτυο (όπως η περίπτωση των υπογραφών για το Blogme.gr) εδράζονται πάνω σε κάποιο φαντασιακό/συμβολικό εμείς, σε μια δηλαδή ταύτιση αλλά συγχρόνως και υπερδιαφοροποίηση στις μετα-υλιστικές αξίες (την ανάγκη δηλαδή για αυτοέκφραση και αυτοπραγμάτωση που ο Giddens ονομάζει και life politics), οπότε το ζητούμενο είναι πώς θα διαχειριστούμε την συναισθηματική επένδυση και πως θα περάσουμε από την on-line στην off-line δράση.
Με άλλα λόγια το νεοφανές του μέσου δίνει την εντύπωση «νέων» αξιών. Νέες διαστάσεις στην ανθρώπινη επικοινωνία μπορεί να υπάρχουν αλλά ουσιαστικά εδώ έχουμε ένα μετασχηματισμό και όχι κάτι εντελώς καινούριο. Απλά το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι μεγαλύτερης εμβέλειας από παλαιότερες αντίστοιχες διαδικασίες και εδράζεται σε μια πιο στέρεα βάση. Τις δυνατότητες που μας δίνει το διαδίκτυο. Καλή ώρα όπως τώρα που σου απαντάω.
Αλέξανδρε πολύ ενδιαφέρων ποστ!
Όταν λες γύρισες στα πάτρια εδάφη?
αν είσαι Θεσσαλονίκη θα χαρώ να τα πούμε από κοντά.
καλή συνέχεια.
Είμαι όντως στη Θεσσαλονίκη και σε λίγους μήνες θα πάω φαντάρος
Θα χαρώ κι εγώ να σε γνωρίσω!